Fanlog Radio 1 Journaal

door Hansje Hardenberg

Begin november verschenen bij uitgeverij Conserve twee boeken van Peter d’Hamecourt, voormalig correspondent in Rusland van het R1J. Het ene is een kennismaking met de stad Petersburg (Sint Petersburg, Leningrad, Petrograd), het andere een kennismaking met een oer-Russisch fenomeen: de datsja.

Leven als God in Rusland
Samen met Julia Klotchkova, een befaamde Russische culinair journaliste, biedt Peter ons in “Leven als God in Rusland” een kijkje in het leven op de datsja – het ‘buitenparadijs’ dat in de loop der eeuwen veranderde van een ‘gift van de staat’ in een handelsproduct op de onroerend-goedmarkt. De plek waar Russen die het zich kunnen veroorloven op adem komen, genieten van de natuur en van al het goede dat het land te bieden heeft. We ontdekken zelfs hóe ze daarvan genieten, want het boek bevat een groot aantal recepten uit de originele datsja-keuken.

Het andere Rusland
De datsja is ‘het andere Rusland’.
“Op de datsja lonkt voor de Rus vooral wat hij ziet als het echte leven. Zijn aanwezigheid in de stad is een vergissing van de geschiedenis. (…) Menige buitenlandse bezoeker van de hoofdstad vraagt mij waarom de Russen altijd zo nors kijken en je toesnauwen. Dat is een misverstand. De Rus is met zijn gedachten bij het bos, tuurt de velden af naar wild en schreeuwt tegen je omdat zijn stem tot over de heuvels moet reiken. De stad zit als een irritante mantel rond zijn schouders. Hij is weggestopt in flats die te klein zijn. Hij timmert zijn balkon dicht om ruimte te winnen. Overal liggen obstakels die zijn leven gecompliceerd maken. De datsja is de redding.”

Leven op de datsja
Ook Peter zelf is, na jaren, toegetreden tot de ‘datsjiniki’. En hij geniet ervan. Hij houdt van de natuur, van de seizoenen, van het bos. En van het leven op de datsja, dat hij uitvoerig voor ons beschrijft.
Het zoeken van paddenstoelen, het werken in de onvermijdelijke moestuin, het kopen en verkopen van geoogste producten op de lokale markt, de rituelen rond de sjasliek en het theedrinken, het clandestien stoken van wodka – alle aspecten van het leven op de datsja komen aan bod. Mét de bijbehorende recepten, plus verleidelijke foto’s van het resultaat. Recepten die aantrekkelijk en eenvoudig genoeg zijn om uit te proberen. A.s. vrijdag zal Fanlog er eentje plaatsen – met een verslag van mijn poging het te bereiden.
Uit elke bladzij spreekt Peters liefde voor de datsja. En niet alleen die van hém. “Al mijn bezoekers, vooral de buitenlandse bezoekers, raken op slag verliefd op mijn dal van de rivier de Loezja. Zij delen mijn gevoel van ‘leven als God in Rusland’.”

Petersburg, paradijs in het moeras

En dan het andere boek van Peter.
“Petersburg, paradijs in het moeras” is géén toeristische gids, schrijft hij achterin (!) het boek. “Het is het verhaal van mijn Sint Petersburg, maar het kan toekomstige bezoekers aan de stad wel helpen hun eigen relatie met de stad te zoeken.”
Dat zou kunnen. Inzicht in de relatie die de schrijver met de stad heeft, levert het in elk geval niet op. En misschien ís die relatie er ook wel niet. “Ik voel me op de een of andere manier niet thuis in deze on-Russische en tegelijkertijd quasi-Europese stad.”

Dollemansrit
Wat niet wegneemt dat Peter d’Hamecourt héél veel weet over Petersburg – en dat wil hij ons graag allemaal vertellen. Het liefst allemaal tegelijk. Waar eerdere boeken uit deze ’steden-reeks’ een aantal aangename stadswandelingen boden, voel ik me aan Peters hand meegesleurd in een dollemansrit. We vliegen van Peter de Grote naar Poetin, racen langs Dostojevski, Raspoetin, Karakozov, Poesjkin, Gorbatsjov en Lenin. We hollen van 1703 naar 1993 naar 1815 naar 2007 naar 1945 naar 1916. Aan het eind van elk hoofdstuk ben ik bekaf en moet ik even op adem komen voor ik verder lees. Ook al heeft elk hoofdstuk een eigen thema (de moorden op Raspoetin en Kirov, de Tweede Wereldoorlog, de tsaren, dichters, de Hermitage, om er een paar te noemen), overal slaat Peter zóveel zijstraten en steegjes in dat ik steeds weer het spoor bijster ben. Hopeloos verdwaald in een overvloed aan informatie. 

Feiten, jaartallen en namen
Aan het eind van het boek weet de lezer álles over Petersburg. En over Rusland. En over de geschiedenis van Rusland. En over de Russische politiek. En over de kunsthistorie van het land.

Of het voor iederéén geldt weet ik niet, maar ik voel me na die race door de tijd een beetje als een Japanse toerist die in drie dagen door Europa is gesleurd, met overal een korte tussenstop voor een paar snelle foto’s. Alleen heb ik geen foto’s verzameld, maar feiten, jaartallen en namen. Het duizelt me. Maar een impressie van Petersburg? Nou nee…

Peter d’Hamecourt – Petersburg, paradijs in het moeras; uitgeverij Conserve. ISBN: 978 90 5429 263 0 (€ 17,00)

Peter d’Hamecourt en Julia Klotchkova – Leven als God in Rusland; uitgeverij Conserve. ISBN: 978 90 5429 272 2 (€ 19,95)